Là tài xế hoặc hành khách trên một ô tô, bạn có thể đã chú ý đến cần phanh phía giữa hai ghế trước hoặc một bàn đạp nhỏ được đặt xa khỏi các bàn đạp khác. Đó không phải chỉ để trang trí. Đó chính là phanh đỗ, còn được gọi là phanh tay, phanh khẩn cấp, hoặc e-brake.
Phanh tay là gì?
Phanh tay hoặc phanh khẩn cấp là một cơ cấu khóa thông thường được kết nối với bánh xe sau và được sử dụng để giữ cho chiếc xe của bạn ở vị trí ổn định. Phanh tay trên ô tô thường được thiết kế gần cột lái và được sử dụng trong các trường hợp khẩn cấp hoặc khi người lái cần phải dừng xe. Phanh tay có thể được lắp đặt ở vị trí khác nhau trên xe nhưng chỉ nên sử dụng khi dừng xe khẩn cấp hoặc khi xe đang ở trạng thái đứng yên.
Chức năng chính của phanh tay là duy trì xe ở chế độ đỗ xe cho đến khi người lái nhấn nút nhả. Ngoài ra, phanh tay cũng có tác dụng hỗ trợ phanh chân trong trường hợp phanh chân không hoạt động hoặc khi người lái cần sự trợ giúp để dừng xe. Chức năng khác của phanh tay là duy trì xe ở chỗ đỗ cho đến khi người lái nhấn nút nhả. Điều này thực sự hữu ích vì nó giúp hạn chế xe bị trôi khi đỗ trên địa hình dốc hoặc không bằng phẳng. Do đó, khi di chuyển trong những khu vực đồi núi hoặc có độ dốc lớn, người lái được khuyến khích sử dụng phanh tay để việc điều khiển phanh sẽ dễ dàng hơn khi sử dụng pedan chân.
Trên hầu hết các loại xe ô tô, phanh tay hoạt động độc lập với hệ thống năng lượng dự trữ và có khả năng tạo áp lực đủ để kích hoạt mạch thủy lực hoặc khí nén. Khi người lái sử dụng phanh tay, cáp kim loại kết nối với nó được điều khiển thông qua cần gạt trung gian, tăng cường lực kéo và kích hoạt bộ cân bằng trong xe, giúp chia đều sức kéo giữa các bánh.
Phanh tay thường hoạt động thông qua bơm piston trong phanh đĩa hoặc phanh tang trống chuyên dụng ở phía sau. Nói một cách đơn giản, phanh tay thường áp dụng lực lên bánh sau. Do đó, chúng có thể gây ra khả năng giảm tốc độ kém và trong một số trường hợp có thể dẫn đến trượt bánh xe đột ngột. Nếu người lái sử dụng cả phanh tay và phanh chân đồng thời, sự cân bằng giữa các hệ thống phanh sẽ bị ảnh hưởng, gây mất kiểm soát và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm khi di chuyển.
Có bốn loại phanh đỗ:
- Tay đòn trung tâm – Một cần đòn lớn được đặt giữa ghế lái và ghế phụ. Đây là loại phanh đỗ phổ biến nhất được tìm thấy trong các phương tiện hiện đại. Để kích hoạt phanh loại này, bạn cần đồng thời nhấn một nút trên tay và kéo cần đòn lên. Để tắt phanh, bạn chỉ cần nhấn nút và đẩy cần đòn xuống cho đến khi nó ở vị trí ban đầu.
- Đạp – Được đặt cách xa bên trái so với phanh và ga chính, thường gần cửa lái. Đây là loại phanh khẩn cấp phổ biến thứ hai. Đạp xuống để kích hoạt phanh đỗ. Thường có một tay cầm phụ hoặc cần đòn nằm gần đó để mở phanh đỗ.
- Cần đòn – Một cần đòn mà bạn đẩy hoặc kéo để kích hoạt, được đặt dưới vô lăng hoặc bảng điều khiển. Loại này thường chỉ tìm thấy trong các phương tiện mẫu cũ.
- Điện – Một nút được đặt trong số các bộ điều khiển khác trên bảng điều khiển của hầu hết các phương tiện mẫu mới, đặc biệt là xe hybrid và xe điện. Người lái nhấn nút để cả kích hoạt và thả phanh đỗ. Thường có một đèn báo trên bảng điều khiển để hiển thị khi phanh đỗ đang sử dụng.
Nguyên lý hoạt động của phanh tay cơ và phanh tay điện tử dựa trên yếu tố dẫn động và cách điều khiển, mỗi loại đều có cấu tạo, nguyên lý hoạt động và ứng dụng riêng biệt.
- Phanh tay cơ
Phanh tay cơ gồm hai loại chính là phanh tay dạng cần và thanh kéo. Cần phanh tay cơ thường được sử dụng trên các dòng xe du lịch và thương mại, trong khi thanh kéo được sử dụng với lực phanh lựa chọn phù hợp cho dòng xe thương mại.
Phanh tay cơ khí sử dụng sợi dây cáp kết nối với hai bánh sau. Khi người lái kéo phanh tay, dây cáp tác dụng lên đòn quay biến lực để tạo lực ép guồng phanh vào tang trống, hạn chế chuyển động quay của bánh xe và giúp xe dừng lại. Nếu bánh sau sử dụng phanh đĩa, phanh tay cơ khí cũng sử dụng cơ chế này để dừng xe. Khi nhả phanh, người lái bấm nút ở đầu phanh tay và đẩy cần phanh trở về vị trí ban đầu.
- Hệ thống phanh tay điện tử:
Với tính năng hiện đại và ưu việt, đã trở nên phổ biến trên các dòng sedan hạng C trở lên. Cấu tạo của phanh tay điện tử bao gồm bộ chấp hành mô-tơ điện một chiều được gắn ở hai bánh sau và hộp điều khiển phanh EPB (Electronic Parking Brake). Bạn có thể nhận biết phanh tay điện tử qua ký hiệu chữ P trong vòng tròn gần cần số hoặc trên bảng táp lô.
Hệ thống phanh tay điện tử hoạt động dựa trên mô-tơ điện. Khi người lái kéo phanh, tín hiệu điện được truyền xuống mô-tơ điện ở hai bánh sau thông qua hộp điều khiển EPB, từ đó giúp xe dừng lại. Để sử dụng phanh tay điện tử, người lái cần lưu ý đạp phanh chân trước, sau đó kéo lẫy điều khiển để kích hoạt phanh.
Khi muốn nhả phanh, người lái cần đạp chân phanh và nhấn xuống lẫy điều khiển phanh tay. Đặc biệt, hệ thống phanh tay điện tử cũng có khả năng tự động nhả phanh khi người lái chuyển sang số tiến, lùi hoặc đạp bàn đạp ga.
Khi Nào Sử Dụng Phanh Tay hay Phanh Khẩn Cấp
Trên các phương tiện sử dụng hộp số thủ công, người lái cần đặt xe ở vị trí trung lập trước khi sử dụng phanh tay để đảm bảo rằng ô tô sẽ không di chuyển. Khi điều khiển phương tiện bằng tay, đây là phương pháp duy nhất để đỗ xe an toàn. Trong trường hợp đứng chờ đèn đỏ hoặc kẹt xe, chủ phương tiện cũng có thể sử dụng phanh tay và đặt ô tô ở vị trí trung lập để kích hoạt chế độ đỗ xe.
Đối với xe ô tô có hộp số tự động, việc sử dụng phanh tay là một giải pháp an toàn và hỗ trợ đáng kể cho hệ thống phanh chính, đặc biệt khi đỗ trên đồi hoặc dốc. Trước khi điều khiển ô tô vào bãi đỗ xe, chủ phương tiện cũng nên sử dụng phanh tay để cung cấp sự ổn định và hỗ trợ trong quá trình di chuyển.
Bên cạnh đó, mục tiêu chính của phanh khẩn cấp là làm như một phương pháp dự phòng để ngăn chứng xe di chuyển trong trường hợp hệ thống phanh chính / hệ thống đỗ xe gặp sự cố. Khi đỗ xe trên đồi hoặc dốc, trọng lực sẽ tác động lên ô tô và tạo thêm áp lực lên hệ thống phanh. Việc sử dụng phanh tay và chốt số trên xe tự động sẽ giúp hạn chế tai nạn xảy ra trong trường hợp hệ thống phanh chính không hoạt động đủ ổn định.
Ở các xe tự động, khi bạn đưa xe vào chế độ đỗ, nó kích hoạt răng cầm đỗ, là một trục chằng giữa trục đầu ra trong hộp số và ngăn chặn sức mạnh động cơ chuyển đến bánh xe.
Ở hầu hết các xe, đặc biệt là những chiếc hiện đại, răng cầm đỗ và hệ thống truyền động tự động rất đáng tin cậy. Nhưng giống như mọi thứ khác, răng cầm đỗ có thể mòn theo thời gian hoặc hoàn toàn hỏng. Đỗ xe trên dốc và sử dụng răng cầm đỗ như một phương pháp chính để giữ cho phương tiện an toàn là một nguyên nhân chính khiến nó mòn nhanh hơn bình thường và việc thay thế có thể rất đắt đỏ.
Các xe có hộp số sàn không có cơ chế này. Nếu không sử dụng phanh khẩn cấp, không có hệ thống cơ khí nào ngăn chặn bánh xe của xe di chuyển, đặc biệt là nếu bạn đang ở trên dốc.
Một trường hợp ít phổ biến hơn cho phanh khẩn cấp là để thực sự dừng xe khi đang di chuyển. Mặc dù hệ thống phanh thủy lực được lắp đặt trên hầu hết các xe, đặc biệt là những chiếc hiện đại, rất đáng tin cậy, có thể có một số trường hợp nơi phanh hỏng. Trong những trường hợp như vậy, bạn sẽ cần phản ứng nhanh chóng để tránh tai nạn. Cuối cùng, bạn có thể áp dụng phanh khẩn cấp dần dần để làm cho xe dừng lại. Nếu cần thiết phải sử dụng phanh khẩn cấp để dừng nhanh xe đang di chuyển, rất quan trọng không đạp mạnh vào pedan phanh hoặc kéo cần phanh đột ngột vì điều này có thể làm cho bánh sau bị khóa và làm bạn mất kiểm soát vật phương tiện, đặc biệt nếu bạn đang di chuyển ở tốc độ cao.
Một số điều cần biết về phanh tay
Sử dụng phanh khẩn cấp thường xuyên để giữ cho nó hoạt động đúng cách. Vì phanh khẩn cấp hoạt động trên hệ thống cơ khí hoàn toàn, dây cáp có thể bị ăn mòn. Việc sử dụng thường xuyên theo cách thông thường (khi đỗ xe) có thể ngăn chặn dây cáp bị ăn mòn hoặc kẹt tại chỗ.
Hãy tháo phanh khẩn cấp trước khi di chuyển phương tiện. Cố gắng di chuyển xe khi phanh khẩn cấp đang được kích hoạt có thể gây tổn thương cho chính bộ phanh, đĩa phanh và hộp số của xe.
Nếu muốn biết thêm thông tin gì về các bộ phận của xe hơi, hãy liên hệ hotline CarDoctor để được tư vấn và giải đáp.
Cùng CarDoctor đóng góp vào sự phát triển xã hội thông qua việc ứng dụng công nghệ tiên tiến để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, và tính chuyên nghiệp của các dịch vụ trong lĩnh vực xe hơi.
